راهبردهای بقا

راهبردهای بقا

برای سپردن زندگی به نسل بعد، فقط یک راه درست وجود ندارد. برخی گونه‌ها میلیون‌ها تخم می‌پراکنند و آن‌ها را به دست شانس می‌سپارند؛ برخی دیگر سال‌ها پای بزرگ کردن یک فرزند می‌مانند. برخی چند دقیقه زندگی می‌کنند و برخی چند قرن. هر راهبرد پاسخی است به همان پرسشی که نیاکان تو در طول چهار میلیارد سال، بی‌هیچ کوتاهی، به آن پاسخ دادند: چطور مطمئن شوم که زندگی ادامه پیدا می‌کند؟

فقط دو تا

در جمعیتی که نه بزرگ‌تر می‌شود و نه کوچک‌تر، هر جفت پدر و مادر به‌طور میانگین فقط دو فرزند به جا می‌گذارند که آن‌قدر زنده بمانند تا خودشان بچه‌دار شوند. فرقی نمی‌کند مادر میلیون‌ها تخم بگذارد یا فقط یک بچه بزرگ کند. انتخاب کن یک جفت در طول عمرش چند فرزند به دنیا می‌آورد و ببین این یعنی چه.

فرزند برای هر جفت

2 تا سن تولیدمثل زنده می‌مانند

از بی‌مراقبتی تا مراقبت همیشگی

ورق بزن؛ از پدر و مادرهایی که هرگز بچه‌هایشان را نمی‌بینند، تا گونه‌ای که بیش از همه از فرزندانش مراقبت می‌کند.

لاک‌پشت سبز دریایی
عکس: Charles J. Sharp · CC BY-SA 4.0

لاک‌پشت سبز دریایی

دفن کن و برو

لاک‌پشت سبز شبانه خودش را به ساحل می‌کشد، حدود صد تخم را در ماسه دفن می‌کند و به دریا برمی‌گردد. بچه‌ها خودشان از زیر ماسه بیرون می‌آیند و تنها به سوی آب می‌دوند.

Wikipedia ↗
قورباغه‌ی سمی توت‌فرنگی
عکس: Rhododendrites · CC BY-SA 4.0

قورباغه‌ی سمی توت‌فرنگی

مادر غذا می‌آورد

مادر هر بچه‌قورباغه را روی پشتش به برکه‌ی کوچک خودش، درون یک گیاه، می‌برد و بارها و بارها برمی‌گردد تا برایش تخم‌های بارورنشده بگذارد که بخورد.

Wikipedia ↗
اسب دریایی
عکس: Nhobgood Nick Hobgood · CC BY-SA 3.0

اسب دریایی

پدر زایمان می‌کند

ماده تخم‌هایش را در کیسه‌ای روی شکم نر می‌گذارد. نر آن‌ها را بارور می‌کند و با خود می‌برد تا وقتی که بچه‌ها زنده به دنیا بیایند.

Wikipedia ↗
پنگوئن امپراتور
عکس: Ian Duffy from UK · CC BY 2.0

پنگوئن امپراتور

پدرها در تاریکی

در زمستان جنوبگان، پدرهای پنگوئن امپراتور حدود دو ماه بی‌آنکه چیزی بخورند، تنها تخمشان را روی پاهایشان نگه می‌دارند، در حالی که مادرها در دریا غذا می‌خورند.

Wikipedia ↗
هشت‌پای ژرفای دریا
عکس: NOAA/MBARI · Public domain

هشت‌پای ژرفای دریا

چهار سال و نیم انتظار

در دره‌ی مونتری، یک هشت‌پای مادر ۵۳ ماه، بی‌آنکه تخم‌هایش را ترک کند، از آن‌ها نگهبانی کرد: طولانی‌ترین دوره‌ی نگهداری از تخم که در میان همه‌ی جانوران شناخته شده است. مادرهای هشت‌پا معمولاً همزمان با بیرون آمدن بچه‌ها از تخم می‌میرند.

Robison et al. 2014, PLOS ONE ↗
اورانگوتان
عکس: user mt7 · CC BY 3.0

اورانگوتان

هفت سال در کنار مادر

اورانگوتان‌های ماده‌ی وحشی فقط حدود هر هفت سال و نیم یک بار می‌زایند؛ طولانی‌ترین فاصله‌ی میانگین میان دو زایمان در میان همه‌ی پستانداران. در عوض، بچه‌هایشان به شکل چشمگیری خوب زنده می‌مانند.

van Noordwijk et al. 2018, J. Hum. Evol. ↗

انسان‌ها

بزرگ کردن یک بچه، یک روستا می‌خواهد

بچه‌های انسان بیش از بچه‌های هر جانور دیگری به بزرگ‌ترها وابسته‌اند، و مادرها به‌ندرت آن‌ها را تنهایی بزرگ کرده‌اند. پدرها، مادربزرگ‌ها، خواهر و برادرها و دیگران کمک می‌کنند؛ برای همین دانشمندان ما را «پرورش‌دهندگان همیار» می‌نامند.

Wikipedia ↗

عمر طولانی یا زندگی تند

عمر طولانی و تولیدمثل سریع بر سر یک انرژی محدود با هم رقابت می‌کنند. موش‌ها چند هفته پس از تولد بچه‌دار می‌شوند و جوان می‌میرند؛ نهنگ‌های کمانی در طول قرن‌ها آهسته تولیدمثل می‌کنند. انتخاب طبیعی این توازن را بر اساس خطرهایی که هر گونه با آن روبه‌روست تنظیم می‌کند: وقتی احتمال مرگ زودهنگام زیاد است، زود بچه‌دار شدن به‌صرفه‌تر است.

بیشترین طول عمر شناخته‌شده (مقیاس لگاریتمی)

  1. یک‌روزه (ماده‌ی بالغ، دولانیا)کمتر از ۵ دقیقه ↗
  2. موش خانگی۱ تا ۳ سال ↗
  3. انسان۱۲۲ سال ↗
  4. نهنگ کمانیحدود ۲۱۱ سال (تخمین ۱۷۷ تا ۲۴۵) ↗
  5. کوسه‌ی گرینلنددست‌کم ۲۷۲ سال، احتمالاً حدود ۴۰۰ ↗
  6. صدف اقیانوسی «مینگ»۵۰۷ سال ↗
  7. کاج بریستل‌کون «متوشالح»بیش از ۴۸۰۰ سال ↗
  8. عروس دریایی «جاودانه»می‌تواند به مرحله‌ی پولیپ جوان برگردد ↗

رکورد عمر انسان از آنِ ژان کالمان است که در سال ۱۹۹۷ در ۱۲۲ سالگی درگذشت. عروس دریایی توریتوپسیس دورنی می‌تواند پس از آسیب یا فشار، دوباره به مرحله‌ی پولیپ جوان برگردد و چرخه‌ی زندگی‌اش را از نو آغاز کند.

خانواده به عنوان راهبرد

چرا زنبور کارگر هرگز تولیدمثل نمی‌کند، یا میرکتی نگهبانی می‌دهد تا دیگران غذا بخورند؟ در سال ۱۹۶۴، و. د. همیلتون نشان داد که کمک به خویشاوندان هم می‌تواند ژن‌های تو را به نسل بعد برساند، چون خویشاوندانت در همان ژن‌ها با تو شریک‌اند. قاعده‌ی او این است: فرگشت وقتی کمک کردن را ترجیح می‌دهد که r × B > C باشد.

r × B
C

می‌گویند زیست‌شناسی به نام جی. بی. اس. هالدین به شوخی گفته بود حاضر است جانش را برای دو برادر یا هشت عموزاده فدا کند.

عکس: Roman Klementschitz, Wien · CC BY-SA 3.0

موش‌کور برهنه

در هر کلونی زیرزمینی فقط یک ملکه و چند نر تولیدمثل می‌کنند. ده‌ها خویشاوند تونل می‌کنند، غذا پیدا می‌کنند و از لانه دفاع می‌کنند؛ زندگی اجتماعی‌ای که بیشتر به زنبورها شبیه است تا به پستانداران.

Jarvis 1981, Science ↗
عکس: Hans Hillewaert · CC BY-SA 4.0

میرکت

میرکت‌های کمک‌کار شکار عقرب را به بچه‌ها یاد می‌دهند: اول عقرب مرده برایشان می‌آورند، بعد عقرب زنده‌ای که نیشش را کنده‌اند، و در آخر عقرب کامل؛ قدم‌به‌قدم، همپای پیشرفت بچه‌ها.

Thornton & McAuliffe 2006, Science ↗
عکس: Robert Pittman · Public domain

مادربزرگ‌ها

چرا زن‌ها ده‌ها سال پس از پایان دوران باروری زنده می‌مانند؟ «فرضیه‌ی مادربزرگ» می‌گوید مادربزرگ‌هایی که در غذا دادن به نوه‌هایشان کمک می‌کردند، به پخش شدن ژن‌های خانواده‌شان یاری رساندند.

Hawkes et al. 1998, PNAS ↗

منابع:Hamilton 1964, J. Theor. Biol. ↗انتخاب خویشاوندی ↗فرضیه مادربزرگ ↗

چرا تولیدمثل جنسی؟

ساختن نسخه‌ای از خود کارآمدتر به نظر می‌رسد: هر فرزند همه‌ی ژن‌های تو را دارد و به جفت هم نیازی نیست. با این حال بیشتر جانوران و گیاهان، دست‌کم گاهی، تولیدمثل جنسی دارند. یک توضیح مهم این است که بُر خوردن ژن‌ها در هر نسل به فرزندان کمک می‌کند از انگل‌ها و بیماری‌هایی که پیوسته برای حمله به آن‌ها فرگشت پیدا می‌کنند، جلو بمانند. زیست‌شناسان این مسابقه را «ملکه‌ی سرخ» می‌نامند؛ به یاد شخصیتی در کتاب «آن سوی آینه» که باید مدام بدود تا فقط سر جایش بماند.

عکس: Midori · CC BY-SA 3.0

اژدهای کومودو

در دو باغ‌وحش در بریتانیا، اژدهاهای کومودوی ماده‌ای که جدا از نرها نگهداری می‌شدند، تخم‌هایی گذاشتند که از آن‌ها بچه بیرون آمد: بکرزایی. این یک راهبرد اضطراری و کمیاب است، نه روش همیشگی آن‌ها.

Watts et al. 2006, Nature ↗
عکس: Praveenp · CC BY-SA 4.0

طاووس

تولیدمثل جنسی نوع دیگری از انتخاب را هم به میان می‌آورد: انتخاب جفت. داروین گفت که طاووس‌های ماده نرهایی را با دم‌های باشکوه‌تر انتخاب می‌کنند؛ برای همین دم‌ها نسل به نسل باشکوه‌تر شدند، هرچند شکار شدن نرها را هم آسان‌تر می‌کنند.

Wikipedia ↗

منابع:فرضیه ملکه سرخ ↗فرگشت تولیدمثل جنسی ↗نظریه تاریخچه زندگی ↗

این صفحه را به اشتراک بگذار

تلگرامواتس‌اپX