تو تازه‌ترین حلقه‌ی زنجیره‌ای هستی که هرگز گسسته نشده است.

دی‌ان‌ای تو یک ترکیب منحصر به فرد است که پیش از این هرگز وجود نداشته و دیگر هرگز تکرار نخواهد شد: نیمی از هر یک از والدین که باز طراحی شده است. اما تک‌تک تکه‌هایش، بی‌هیچ گسستی، از آغاز زندگی به تو رسیده است.

کهن‌ترین سنگواره‌های شناخته‌شده‌ی گونه‌ی ما، از جبل ایرهود در مراکش، حدود ۳۰۰ هزار سال قدمت دارند؛ یعنی نزدیک به ۱۲ هزار نسل پدر و مادر و فرزند، که هیچ‌کدامشان زنجیره را نگسستند.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۱۲٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

منبع

Hublin et al. 2017, Nature 546:289

در بخش‌هایی از ژنوم که می‌شود ژنوم تو و شامپانزه را کنار هم گذاشت و مقایسه کرد، تنها حدود ۱٫۲ درصد از تک‌حرف‌های دی‌ان‌ای با هم فرق دارند.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۲۶۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۶٫۲–۶٫۸ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Pan troglodytes (NCBI 9598); Chimpanzee Sequencing Consortium 2005, Nature 437:69

این شاخه‌ها با فاصله‌ی زمانی چنان کوتاهی از هم جدا شدند که حدود ۱۵ درصد از ژنوم تو به ژنوم گوریل شبیه‌تر است تا به ژنوم شامپانزه.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۳۵۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۸٫۳–۹٫۲ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Gorilla gorilla (NCBI 9593); Scally et al. 2012, Nature 483:169

بچه‌اورانگوتان‌ها حدود هفت تا هشت سال پیش مادرشان می‌مانند؛ پس از ما، این یکی از طولانی‌ترین دوران‌های کودکی در میان جانوران است.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۶۲۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۱۴٫۹–۱۶٫۴ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Pongo abelii (NCBI 9601)

بینایی کامل سه‌رنگی تو و آن‌ها از یک ریشه است. این توانایی زمانی پدید آمد که یک ژن اُپسین در نیاکان مشترکتان دو نسخه شد و تشخیص سرخ از سبز ممکن شد.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۱٬۲۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۲۸–۳۰ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Macaca mulatta (NCBI 9544)

نیاکان آن‌ها حدود ۴۰ میلیون سال پیش از آفریقا به آمریکای جنوبی رسیدند؛ به احتمال زیاد سوار بر کَلَک‌هایی طبیعی از گیاهان شناور.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۱٬۷۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۴۱–۴۴ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Callithrix jacchus (NCBI 9483)

هر یک از چشم‌های تارسیه تقریباً هم‌اندازه‌ی کل مغز اوست. نیای مشترک شما کمی پس از برخورد سیارکی می‌زیست که به عصر دایناسورها پایان داد.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۲٬۶۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۶۲–۶۸ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Carlito syrichta (NCBI 1868482)

این نیا زمانی می‌زیست که آخرین دایناسورها هنوز روی زمین راه می‌رفتند: نخستی‌سانی کوچک و درخت‌زی که از برخورد سیارک جان سالم به در برد.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۲٬۹۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۶۹–۷۴ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Lemur catta (NCBI 9447)

بخش‌های پروتئین‌ساز ژن‌های موش و انسان به‌طور میانگین حدود ۸۵ درصد یکسان‌اند؛ برای همین موش‌ها در پژوهش‌های پزشکی این‌قدر مهم‌اند.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۳٬۳۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۸۰–۸۷ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Mus musculus (NCBI 10090)

نهنگ‌ها هم از همین شاخه‌اند. نیاکانشان روی خشکی راه می‌رفتند و سپس، حدود ۵۰ میلیون سال پیش، به دریا بازگشتند!

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۳٬۶۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۸۶–۹۳ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Felis catus (NCBI 9685)

نزدیک‌ترین خویشاوندان زنده‌ی فیل، گاوهای دریایی و داسی‌ها هستند؛ داسی‌ها جانورانی کوچک به اندازه‌ی خرگوش‌اند.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۳٬۹۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۹۳–۱۰۲ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Loxodonta africana (NCBI 9785)

بچه‌کانگوروی تازه‌به‌دنیاآمده تقریباً هم‌اندازه‌ی یک دانه‌ی لوبیاست. خودش را تا کیسه‌ی مادر بالا می‌کشد و ماه‌ها همان‌جا بزرگ می‌شود.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۶٬۴۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۱۵۲–۱۶۶ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Monodelphis domestica (NCBI 13616)

پلاتیپوس تخم می‌گذارد، اما به بچه‌هایش شیر می‌دهد؛ نشانه‌ای از اینکه پستانداران اولیه چگونه ممکن است بچه‌های خود را بزرگ کرده باشند.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۷٬۲۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۱۶۸–۱۹۴ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Ornithorhynchus anatinus (NCBI 9258)

نیای مشترک شما تخم‌هایی با پوسته‌ی محافظ می‌گذاشت: تخم آمنیوتی. این تخم تولیدمثل را از آب بی‌نیاز کرد و راه خشکی را به روی نیاکان تو گشود. پرندگان، دایناسورهای زنده‌اند.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۱۳٬۰۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۳۱۷–۳۲۱ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Gallus gallus (NCBI 9031)

در این نقطه، تبار تو چهار دست‌وپا داشت و راهی خشکی می‌شد. بیشتر قورباغه‌ها هنوز برای تخم‌گذاری به آب برمی‌گردند.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۱۴٬۰۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۳۴۹–۳۵۵ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Xenopus laevis (NCBI 8355)

ماهی‌های ریه‌دار هوا تنفس می‌کنند و باله‌های لوب‌داری دارند که درون آن‌ها استخوان‌هایی وجود دارد. استخوان‌های بازوی تو بر پایه‌ی همان طرح ساخته شده‌اند.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۱۶٬۰۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۳۹۳–۴۱۲ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Protopterus annectens (NCBI 7888)

حدود نیمی از همه‌ی گونه‌های مهره‌داران امروزی، ماهی‌های پرتوباله‌اند.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۱۷٬۰۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۴۲۸–۴۴۲ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Danio rerio (NCBI 7955)

در این ایستگاه، نیای تو آرواره داشت؛ اختراعی که همه‌ی جانوران آرواره‌دار، از جمله خود تو، به ارث بردند. کوسه‌ها مدت‌ها پیش از رویش نخستین درختان در دریاها شنا می‌کردند.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۱۹٬۰۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۴۴۷–۴۷۹ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Carcharodon carcharias (NCBI 13397)

مارماهی‌های دهان‌گرد مانند مهره‌داران اولیه فک ندارند. تو با آن‌ها طرح بدنی مشترکی داری که ستون فقرات و جمجمه دارد.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۲۳٬۰۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۵۱۵–۶۱۱ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Petromyzon marinus (NCBI 7757)

نوزاد آبدزدک دریایی مثل بچه‌قورباغه شنا می‌کند و در امتداد پشتش میله‌ای سفت به نام طناب پشتی دارد. تو هم در دوران جنینی یکی داشتی.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۲۴٬۰۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۵۵۰–۶۵۲ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Ciona intestinalis (NCBI 7719)

رشد جنینی آن‌ها هم مثل تو از نوع «دهان‌دوم» است: در جنین اولیه، نخستین سوراخ به مخرج تبدیل می‌شود، نه به دهان.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۵۹۱–۶۶۳ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Asterias rubens (NCBI 7604)

ژن‌های هاکس، که ساختار بدن تو را از سر تا پا سامان می‌دهند، با مگس میوه مشترک‌اند. برخی از ژن‌های هاکس انسان حتی در بدن مگس هم کار می‌کنند.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۲۹٬۰۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۶۴۶–۷۹۷ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Drosophila melanogaster (NCBI 7227)

اسفنج‌ها عصب، ماهیچه و اندام ندارند، اما جانورند: خویشاوندان دور تو در پای شجره‌نامه‌ی جانوران.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۶۹۹–۸۰۲ میلیون سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Amphimedon queenslandica (NCBI 400682)

قارچ‌ها نیز در تاریخ فرگشتی جایگاهی بسیار نزدیک به تو دارند: هر قارچی با تو خویشاوندی نزدیک‌تری دارد تا با هر گیاهی.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۴۹٬۰۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۱٫۱۱–۱٫۳۲ میلیارد سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Saccharomyces cerevisiae (NCBI 4932)

تو و همه‌ی گیاهان از سلول‌های پیچیده‌ی هسته‌دار ساخته شده‌اید. درون این سلول‌ها میتوکندری‌ها هستند: نوادگان باکتری‌هایی که نیایی کهن روزی آن‌ها را در خود جای داد.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۵۸٬۰۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۱٫۲۳–۱٫۶۸ میلیارد سال

منبع

TimeTree 5: Homo sapiens vs Arabidopsis thaliana (NCBI 3702)

همه‌ی جانداران روی زمین، از باکتری و درخت بلوط و نهنگ گرفته تا خود تو، از همین جمعیت سلول‌ها می‌آیند. آن‌ها دستورهایشان را در دی‌ان‌ای می‌نوشتند، با همان رمز ژنتیکی که سلول‌های تو امروز به کار می‌برند.

≈ {n} نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی

≈ ۱۷۰٬۰۰۰٬۰۰۰ نسل، به اندازه‌ی نسل‌های انسانی^*

بازه

۴٫۰۹–۴٫۳۳ میلیارد سال

منبع

Moody et al. 2024, Nature Ecology & Evolution 8:1654